4 - فاعل بالرضا : و آن فاعلى است ( كه علم به فعل خود دارد ) و فعل خود را اراده كرده است و علم تفصيلى او به فعل عين فعل است و قبل از فعل جز علم اجمالى به فعل كه از طريق علم او به ذات حاصل مىشود علم ديگرى ندارد ، مانند انسان كه صور خيالى را ايجاد مىكند و علم تفصيلى انسان به اين صور ، عين واقعيت آنها است ، و انسان قبل از ( ايجاد ) صور خيالى ، به‌واسطه علم به ذات خود ، علم اجمالى به آن صور دارد و مانند فاعليت واجب الوجود تعالى نسبت به موجودات از نظر حكماى اشراق . 5 - فاعل بالقصد : و آن فاعلى است كه اراده به فعل خود دارد و قبل از فعل هم تفصيلا به آن آگاه است ( ولى علم او مقرون ) به داعى زائد است ، مانند ( فاعليت ) انسان درمورد افعال اختيارى خود . 6 - فاعل بالعنايه : و آن فاعلى است كه اراده و علم قبلى به فعل خود دارد ( و علم او ) زائد بر ذات فاعل است و نفس صورت علمى منشاء صدور فعل است بدون اينكه داعى زائد در كار باشد ، مانند انسانى كه بر شاخهء بلندى قرار گرفته است ، زيرا او به مجرد توهم سقوط ( از بالاى شاخه بر زمين ) بر روى زمين سقوط مىكند و مانند ايجاد واجب تعالى موجودات را بنابر نظريه حكماى مشاء . 7 - فاعل بالتجلى : و آن فاعلى است كه فعل خود را انجام مىدهد و علم سابق تفصيلى به فعل خود دارد و آن عين علم اجمالى او به ذات خود مىباشد مانند نفس مجرد انسانى ، زيرا كه نفس به خاطر اينكه صورت اخير نوع خود مىباشد ، در عين بساطت مبدء همهء كمالات و آثار نفس است كه در ذات خود واجد آنها است و علم حضورى نفس به ذات خود علم به تفاصيل كمالات نفس است ، اگر چه برخى از اين كمالات متمايز از برخى ديگر نمىباشد ، و مانند ( فاعليت ) واجب تعالى بنابر آنچه ( در مرحله دوازدهم فصل دوّم ) خواهد آمد كه واجب تعالى نسبت به افعال خود علم اجمالى در عين كشف تفصيلى دارد . 8 - فاعل بالتسخير : و آن ( اقسام ياد شده ) فاعل است هرگاه فعل ، از آن